یین یانگ و اسلام

1. هر چیزی جنبه یین و یانگ دارد

در آیه ۴۹ سوره ذاریات، یک اصل مهم بیان شده است: هر چیزی در این جهان دو جنبه متضاد و مکمل دارد. این قانون در همه چیز دیده می‌شود. این روش آفرینش، عظمت و قدرت خدا را نشان می‌دهد. اگر کسی در این موضوع دقیق شود، می‌فهمد که تمام مخلوقات که به صورت جفت آفریده شده‌اند، در واقع ما را به سوی توحید و یگانگی خدا راهنمایی می‌کنند. در میان این همه مخلوقات دوگانه، تنها ذات پاک خداوند است که یکتا و بی‌همتاست. فقط خدا یکی است و هیچ شریکی ندارد. هر چه غیر از اوست، جفت دارد و وجودش به جفتش وابسته است؛ اما خداوند از همه چیز بی‌نیاز و مستقل است و هیچ چیزی مانند او نیست.

به عنوان مثال، حالت افسردگی را در نظر بگیرید. افسردگی که یکی از مشکلات روحی است، می‌توان نمونه‌ای از یک حالت “یین” دانست. در پزشکی امروز، افسردگی معمولاً با علائمی مثل بی‌حوصلگی، خواب زیاد و دوری از دیگران شناخته می‌شود که همه این‌ها نشانه‌های “یین” هستند. اما جالب اینجاست که حتی در خود افسردگی هم انواع مختلف با ویژگی‌های متضاد وجود دارد. مثلاً افسردگی شیدایی که حالت پرتحرکی دارد و بیشتر “یانگ” است، یا افسردگی فصلی که حالت کسالت بیشتری دارد و بیشتر “یین” است. این موضوع ما را به اصل دیگری راهنمایی می‌کند.

پیشنهاد می‌کنیم مقاله مرتبط “فنگ شویی و اسلام” را نیز مطالعه نمایید.

2. هر جنبه یین یا یانگ را می توان بیشتر به یین و یانگ تقسیم کرد

این مفهوم پیش‌تر هم توضیح داده شد، اما برای روشن‌تر شدن، یک مثال دیگر می‌زنیم: آب سرد و آب گرم را در نظر بگیرید. هر کدام از این‌ها خودشان به دو بخش یین و یانگ تقسیم می‌شوند. مثلاً آب سرد را می‌توان به آب خنک شیر (یانگ) و آب یخ‌زده در یخچال (یین) تقسیم کرد. همین‌طور آب گرم به آب گرم شیر (یین) و آب جوش کتری (یانگ) تقسیم می‌شود. این مثال نشان می‌دهد که یین و یانگ مفاهیمی نسبی هستند و در طبیعت هیچ چیز کاملاً مطلق نیست؛ همیشه چیزی می‌توان یافت که یین‌تر یا یانگ‌تر باشد.

در فنگ شویی خانه هم، اصل یین و یانگ در دکوراسیون و چیدمان دیده می‌شود. به عنوان نمونه، بین رنگ قرمز و کرم، قرمز نماینده یانگ و کرم نماینده یین است. در مقایسه‌ای دیگر، بین رنگ قرمز و نور شمع گرم، این بار شمع نماد یانگ و رنگ قرمز نماد یین خواهد بود.

3. یین و یانگ متضاد نسبی هستند

از آنچه تا اینجا گفته‌ام، این نکته روشن می‌شود که یین و یانگ ذاتاً دارای ویژگی‌هایی هستند که در مقابل یکدیگر قرار می‌گیرند. شاید این تضاد همیشه کاملاً آشکار نباشد و حتی به کار بردن کلمهٔ “مقابل” برای آن کمی شدید به نظر برسد، اما ما می‌توانیم بر اساس صفاتی که معمولاً آنها را در تقابل با هم می‌بینیم، یین و یانگ را از هم جدا کنیم.

برای درک بهتر، به آب لوله‌کشی و آب داخل یخچال نگاه کنید. شاید سخت باشد که بگوییم دمای این دو آب دقیقاً در مقابل هم قرار دارد. اما اگر دقیق‌تر شویم، می‌بینیم که مولکول‌های آب لوله‌کشی، تندتر از مولکول‌های آب سرد یخچال حرکت می‌کنند. مولکول‌های آب یخچال به آرامی حرکت می‌کنند و همین سرعت حرکت مولکول‌هاست که دمای آب را مشخص می‌کند.

4. یین و یانگ مکمل هم هستند

یین و یانگ با وجود تضادشان، مکمل یکدیگرند و هیچ‌یک به تنهایی معنا ندارد. آن‌ها در کنار هم عمل می‌کنند تا تعادل و هماهنگی را در جهان پدید آورند، همان‌گونه که زن و شوهر در کنار هم، زندگی‌ای همراه با آرامش و رشد می‌سازند. از پیوند این دو نیرو، نیکی و کمال زاده می‌شود. همان‌طور که هم روز لازم است و هم شب، هم کار کردن ضروری است و هم استراحت کردن، پادشاه و خدمتکاران با هم کشور را می‌سازند؛ اگر یکی از این دو نباشد، تمام مجموعه از هم می‌پاشد.

5. یین و یانگ یکدیگر را کنترل می کنند

یین و یانگ دو نیروی متضاد اما مکمل هستند که همواره بر یکدیگر اثر می‌گذارند و تعادل ایجاد می‌کنند. این رابطه را می‌توان به صورت یک توازن طبیعی در نظر گرفت. در بدن انسان نیز هر دو این نیروها حضور دارند و اگر یکی از آن‌ها ضعیف شود، نمی‌تواند نقش خود را در کنترل دیگری به خوبی ایفا کند.
برای مثال، اگر یین کم باشد، یانگ به اندازه کافی مهار نمی‌شود و در نتیجه نشانه‌هایی مانند احساس گرمای زیاد، بی‌قراری و آشفتگی پدید می‌آید. از طرف دیگر، اگر یکی از این دو نیرو بیش از حد قوی شود، تعادل به هم می‌خورد. اگر یین بیش از اندازه باشد، یانگ تحت فشار قرار می‌گیرد و نشانه‌هایی مثل احساس سرمای زیاد، کم‌تحرکی و مشکلات گوارشی بروز می‌کند.

6. یین و یانگ ریشه در یکدیگر دارند

درک این موضوع بسیار مهم است، چون ممکن است برای خیلی‌ها سؤال پیش بیاید. تا اینجا گفتیم که یین و یانگ با هم مخالف اما کامل‌کننده‌ی یکدیگر هستند، اما حالا می‌خواهم بگویم که یین از دل یانگ می‌جوشد و یانگ هم از دل یین برمی‌آید. این اصل را می‌توان اینطور هم بیان کرد: یین و یانگ یکدیگر را به وجود می‌آورند.

منظور این است که در طبیعت می‌بینیم یین، یانگ را ایجاد می‌کند و یانگ هم یین را به وجود می‌آورد. این چرخه‌ی همیشگی طبیعت است و در جای‌جای قرآن نیز به این موضوع اشاره شده است. در سوره‌ی شرح آیه ۵، به این معنا اشاره می‌کند که پس از هر سختی، آسانی است. پس می‌توان گفت آسانی از دل سختی زاده می‌شود، چون دوره‌ی سختی گذشته و زمان آسانی فرا رسیده است.

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (۵)
آرى چنين است كه با هر مشكلى آسانى آميخته، و با هر سختی، سهولتى همراه است، و اين دو هميشه با هم بوده و با هم خواهند بود.
ایـن نـويـد و وعـده الهـى اسـت كه دل را نور و صفا مى‌بخشد، و به پيروزيها اميدوار مى‌كند، و گرد و غبار ياس و نوميدى را از صفحه روح انسان مى‌زداید.
در حـديـثـى آمـده است كه پيغمبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود: وَ اعْلَمْ أَنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا، وَ أَنَّ مَعَ الصَّبْرِ النَّصْرَ، وَ أَنَّ الْفَرَجَ مَعَ الْكَرْبِ: بدان كه با سختيها آسانى است، و با صبر پيروزى و با غم و اندوه خوشحالى و گشايش است.

روش دیگری که می‌توان این اصل را توضیح داد این است که درون یین و یانگ، بذر و توانایی تبدیل شدن به طرف مقابل نهفته است. به همین خاطر در نشانه‌ی یین و یانگ، در هر نیمه یک نقطه به رنگ مخالف وجود دارد. این نقطه همان بذری است که امکان دگرگونی و تبدیل به دیگری را فراهم می‌کند.

7. یین و یانگ به یکدیگر تبدیل می شوند

اصل پایه‌ای درباره یین و یانگ که می‌خواهم بگویم این است: این دو به هم تبدیل می‌شوند. اما نکته دقیق اینجاست که وقتی یین به حد نهایی برسد، به یانگ تبدیل می‌شود و وقتی یانگ به نقطه اوج خود برسد، به یین تغییر می‌کند.

مثلاً یک ماشین را در نظر بگیرید که با سرعت در حرکت است. این سرعت، نمایانگر یانگ است. با بیشتر شدن سرعت، انرژی یانگ هم پیوسته افزایش پیدا می‌کند. اما در درون این یانگ، امکان و زمینه یین هم نهفته است. پس در نهایت، سرعت آنقدر زیاد می‌شود که احتمال تصادف اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. وقتی این اتفاق بیفتد، آن یانگ شدید، به یین (یعنی همان حادثه) تبدیل می‌شود.

نمونه دیگر، بدن انسان است. اگر تب به عنوان نماد یانگ، مدام بالا برود و کنترل نشود، در نهایت ممکن است به مرگ فرد بینجامد که یک حالت کاملاً یین است. این قانون معمولاً در شرایط حاد خودنمایی می‌کند و به ویژه وقتی علائم بیماری ناگهان تغییر می‌کنند، دیده می‌شود.

این اصول یین و یانگ به درک ما از بدن انسان و چیستی سلامتی و بیماری نیز کمک می‌کند. وقتی با این نگاه به موضوع نگاه کنیم، درک بسیاری از بیماری‌های گوناگون که شاید در ابتدا پیچیده به نظر برسند، بسیار ساده‌تر خواهد شد.

کلام آخر

از دیدگاه بسیاری، مفاهیم یین و یانگ با آموزه‌های اسلام نقاط مشترک زیادی دارند. بررسی آیات قرآن و روایت‌های مختلف نشان می‌دهد که اصول یین و یانگ و تعالیم اسلامی در موارد زیادی به هم نزدیک هستند. البته در هر دو مکتب، یعنی هم در آیین تائو و هم در اسلام، مفسران و دانشمندان نظرات متفاوتی دارند و گاهی این تفاوت‌ها به تضاد می‌انجامد. در این نوشتار کوشیده‌ایم به باورهایی بپردازیم که میان این دو دیدگاه، زمینه‌های مشترک وجود دارد.