موسیقی برنامهای نوعی از موسیقی بدون کلام است که سعی دارد یک داستان، یک صحنه، یک حس یا یک رویداد را به تصویر بکشد. در این سبک، هدف تنها خلق یک قطعه برای گوش دادن نیست، بلکه روایت کردن یک ماجرا و خلق تصاویر ذهنی با استفاده از صداهاست. اگر دوست دارید بیشتر با این سبک موسیقی آشنا شوید، در ادامه این نوشته در وبلاگ مدیر تولز همراه ما بمانید.
آشنایی با موسیقی برنامه ای
موسیقی برنامهای، داستان یا صحنهای را بدون استفاده از کلام و تنها با کمک سازها روایت میکند. این نوع موسیقی با سبکی به نام موسیقی محض تفاوت دارد؛ چرا که موسیقی محض بیشتر انتزاعی است و معمولاً اشارهای به رویداد یا داستان خاصی در دنیای واقعی ندارد. همچنین موسیقی برنامهای با قطعات آوازی مانند اپرا نیز فرق میکند. در اپرا، داستان با شعر و آواز بیان میشود؛ اما در موسیقی برنامهای، روایت داستان تنها با نوای سازها و نتهای موسیقی انجام میگیرد.
نمونههای معروف
سمفونی شماره ۶ بتهوون نمونهای از موسیقی روایی یا برنامهای است. این اثر، داستان سفر به دل طبیعت و فضای بیرون شهر را بیان میکند و صحنههایی مانند رسیدن با حال و هوایی شاد، آرامش در کنار یک نهر آب، دیدار با روستاییان در حال پایکوبی، توفان همراه با رعد و برق، و سرود سپاس روستاییان پس از پایان طوفان را در بر میگیرد. بتهوون با مهارت تمام، این تصاویر را تنها با استفاده از نتهای موسیقی خلق کرده است. برای مثال، او برای نشان دادن صدای رعد و برق، از ضربههای قدرتمند و کشیدهٔ طبل بزرگ (تیمپانی) بهره برده است.
اثر «چهار فصل» ویوالدی نیز یکی دیگر از نمونههای برجستهٔ موسیقی برنامهای است که در آن، هر بخش نشاندهندهی یکی از فصلهای سال است. در این گونه موسیقی، معمولاً متنهایی نیز در اختیار شنوندگان قرار میگیرد تا داستان قطعه را بهتر درک کنند. برای نمونه، هکتور برلیوز برای سمفونی فانتاستیک خود یک راهنمای نوشتاری تهیه کرد و قبل از شروع کنسرت، بین حضار پخش نمود. همچنین هر قسمت از قطعهٔ چهار فصل ویوالدی، همراه با شعری کوتاه به زبان ایتالیایی است که حال و هوای آن فصل را به زیبایی描绘 میکند.
تاریخچه
اصطلاح موسیقی برنامهای اولین بار در قرن نوزدهم توسط فرانتس لیست، آهنگساز مجارستانی دوره رمانتیک، معرفی شد. او خود قطعات زیادی در این سبک ساخت. لیست اشاره کرده که این نوع موسیقی قرنها قبل از آنکه او نامی برای آن انتخاب کند، وجود داشته و اجرا میشده است. به عنوان نمونه، میتوان به آثاری مانند «سقوط برگ» از مارتین پیرسون در قرن شانزدهم و «جنگل» از ویلیام برد در قرن هفدهم اشاره کرد که نمونههای اولیهای از موسیقی برنامهای هستند.