این ضربالمثل قدیمی که میگوید “خرج اتینا”، در واقع به موقعیتی اشاره دارد که شخصی بدون هیچ برنامهریزی قبلی و به طور ناگهانی سر و کلهاش پیدا میشود، آن هم دقیقاً در زمانی که شما مشغول خرج کردن پول یا صرف منابعی هستید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله معنی ضرب المثل ” آه در بساط نداشتن “ ادامه دهید.
ریشه اصلی این اصطلاح به میهمانان ناخوانده برمیگردد. تصور کنید در حال خوردن غذا یا چای هستید که یکباره مهمانی از راه میرسد. در چنین شرایطی، اگر بخواهید تعارف کنید و از او نیز پذیرایی کنید، طبیعتاً باید هزینه بیشتری بپردازید. به همین خاطر، این مثل برای افرادی به کار برده میشود که بیمقدمه و در حین انجام یک کار یا خرج کردن پول، ظاهر میشوند.
امروزه این ضربالمثل فقط به مهمانی محدود نمیشود. هر کس که در لحظهای حساس، especially زمانی که درگیر هزینهکردن هستید، سر برسد، مصداق “خرج اتینا” خواهد بود. این مثل با مهربانی اما کمی کنایه، به این افراد یادآوری میکند که زمان ورودشان با معضل مالی همراه شده است.
در این نوشته، میخواهیم معنی، پیشینه و مفهوم اصلی یک ضربالمثل کهن ایرانی را بررسی کنیم. در ادامه با ما همراه باشید.
برای گسترش دانش خود، مقاله معنی ضرب المثل ” امان از خانه داری، یکی میخری دو تا نداری “ را مطالعه کنید.
مقاله معنی ضرب المثل ” باد به غبغب انداختن “ منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
معنی خرج اتینا
1- وقتی کسی پولش را به جای نیازهای مهم و ضروری، برای کارهای بیفایده و بیمعنی خرج کند، در گفتگوهای روزانه اینطور بیان میشود: فلانی همه را خرج اتینا کرده است.
2- منظور این است که فرد، به خاطر بیفکری یا نادانی، دارایی خود را صرف کارهای غیرلازم کرده است.
3- این ضربالمثل نشاندهنده هزینهکردهای بیحساب و کتاب و بیفایده است.
داستان این ضرب المثل
بحث درباره واژه «اتینا» است و اینکه این کلمه چه معنایی دارد و در این ضربالمثل چه کاربردی پیدا کرده است. مرحوم امیرقلی امینی در این باره نوشته است: در گذشته، در مجالس عروسی و مانند آن، نوازندگان و رقاصان پس از اجرای برنامه، نزد مهمانها میرفتند و با حرکات نمایشی و شیرینکاری، زنگی که در دست داشتند یا نعلبکی که میان دندانهایشان بود را به سوی مهمان میگرفتند. آنگاه مهمان به میل خود سکهای طلا یا پول نقرۀ درون ظرف میانداخت. در واقع، پولی که میپرداخت بدون هیچ سود و فایدهای از دست میرفت. پس از دریافت این هدیه، مطرب با صدای بلند اعلام میکرد: «اعطینا» که در زبان عربی به معنای «به ما ببخشید» است.
به مرور زمان، در گفتار فارسی، «اعطینا» به «اتینا» تغییر یافت و با توجه به همین داستان، ضربالمثل «خرج اتینا کردن» رایج شد. معنای آن هم خرجهای بیفایده و بیهوده است. بنابراین، کلمه «اتینا» در این ضربالمثل درست نیست و باید گفت «خرج عطینا» که به مفهوم خرج بخشش و بخشیدن نزدیک است.
این رسم سنتی اگرچه امروزه تقریباً فراموش شده و در شهرهای بزرگ دیگر دیده نمیشود، اما در گذشته در مراسمی مانند عروسی و ختنهسوران رواج زیادی داشت. گاهی اوقات، اصرار بیش از حد مطربان برای گرفتن این هدیه، باعث ایجاد مشکل و شرمساری میشد، تا جایی که برخی صاحبمجلسها از همان ابتدا شرط میکردند که مطربان حق درخواست شادباش را ندارند یا آن را محدود میکردند.
به هر حال، اصطلاح «خرج اتینا» یا به شکل درستتر «خرج عطینا»، در واقع کوتاهشدۀ «خرج اعطینا» است که معادل فارسی آن همان «شادباش» میباشد. بیتردید این ضربالمثل پس از نفوذ زبان عربی در ایران، در میان ضربالمثلهای ایرانی جای گرفته و بیشتر بین مردم عادی رواج دارد. چنانکه در ترانهای محلی شیرازی میشنویم:
نه فکر دنیا میکنه
نه فکر عقبی میکنه
هر چی که پیدا میکنه خرج اتینا میکنه …
پیشنهادی: معنی ضرب المثل پول علف خرس نیست