میگویند تربیت کردن فرد ناشایست، مانند آن است که گردویی را بر روی گنبدی بگذاری.
این ضربالمثل تصویری زیبا و پرمعنی ارائه میدهد. فرض کنید یک گردوی سالم و خوب را بر بلندای یک گنبد قرار دهید. این گردو هرگز در جای خود ثابت نمیماند و به سرعت از آن سطح صاف و گرد، پایین میغلطد و میافتد. حتی اگر با زحمت زیاد آن را ثابت هم بکنید، باز نتیجهای ندارد و سرانجام خواهد افتاد.
در مورد انسان نیز همین قاعده صادق است. وقتی به فردی دانش و ادب بیاموزیم که ظرفیت و شایستگی لازم را ندارد، این آموزشها در وجود او ریشه نمیدواند و پایدار نمیماند. مانند همان گردو است که بر روی گنبد جای نمیگیرد. دانش و تربیت برای کسی سودمند است که آمادگی پذیرش آن را داشته باشد و گرنه همه زحمات از بین میرود و آن آموزشها به ثمر نمیرسد.
برای گسترش دانش خود، مقاله معنی ضرب المثل ” عقلش به چشمش است “ را مطالعه کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه معنی ضرب المثل ” به در گفت دیوار بشنوه “.
در این بخش، به بررسی معنی و مفهوم این ضربالمثل ایرانی میپردازیم. در ادامه با ما همراه باشید تا بیشتر در این مورد بدانیم.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً معنی ضرب المثل ” حرف حق تلخه “ را بخوانید.
معنی تربیت نا اهل را چون گردکان بر گنبد است
۱- معنی گردکان: یعنی گردو
معنی مَثَل: یعنی تلاش برای تربیت کسی که به خاطر رفتارهای نادرست، درونش پلید شده، کاری بیفایده است؛ درست مثل این است که بخواهی یک گردو را روی گنبد نگه داری! همانطور که گردو روی گنبد پایدار نمیماند و نگه داشتن آن سودی ندارد، تربیت آدم نالایق و بدسرشت هم بینتیجه است. (مگر اینکه لطف خدا شامل حالش شود و به راه درست هدایت گردد!)
شاید این جمله را شنیده باشید: ذات بد، خوب نمیشود چون اساسش نادرست است!
پیشنهاد: ضربالمثل «ذات بد نیکو نگردد»
۲- این ضربالمثل در واقع بخشی از این بیت از سعدی شیرازی است:
پرتو نیکان نگیرد هر که بنیادش بد است
تربیت نااهل را چون گردکان بر گنبد است
۳- معمولاً این ضربالمثل را برای کسانی به کار میبرند که در برابر پند و سخن حق دیگران مقاومت میکنند و آن را نمیپذیرند، بلکه لجاجت و دشمنی میورزند. چنین افرادی مصداق کسانی هستند که حتی قرآن نیز آنها را کور و کر و لال توصیف میکند.
در تاریخ نمونههای زیادی از این افراد وجود داشته. تا جایی که خداوند به پیامبرش که برای هدایت اینان زحمت فراوان میکشید، فرمود وظیفهی تو فقط هشدار دادن به این افراد است. خودت را به زحمت نینداز! اینان آنقدر آیات و نشانههای خدا را تکذیب کردهاند که حرف حق تو را نخواهند پذیرفت!
(آیاتی مانند ۱۰۸ یونس، ۲۰ آل عمران، ۸۲ نحل و…)
نکته تربیتی
این شعر به این معنا نیست که به محض دیدن رفتار نادرست کسی، دست از تربیت او برداریم و بگوییم حتماً ذاتش پلید است! اولاً، درون افراد را نمیتوان از ظاهرشان قضاوت کرد.
دوماً، تربیت فقط با حرف زدن و دستور دادن نیست! اگر کسی خودش الگوی خوبی باشد و کارهای شایسته انجام دهد، دیگران از رفتارش بیشتر از حرفهایش تأثیر میگیرند. چنین فردی اگر با زبان هم کسی را پند دهد، حتی اگر در ظاهر نپذیرد، به تدریج تغییر در درونش ایجاد خواهد شد.
بیشتر بخوانید: ضربالمثل با گردو
اختصاصی-مدیر تولز