این ضربالمثل در مورد افرادی به کار میرود که هیچ هدف و برنامهای در زندگی ندارند و تمام روزشان فقط به خوردن و خوابیدن میگذرد. آنها هیچ تلاشی برای پیشرفت یا کار مفید انجام نمیدهند و به آینده هم فکر نمیکنند.
این مثل معمولاً برای شوخی یا سرزنش کسانی گفته میشود که بیخیال و بدون دغدغه زندگی میکنند و مسئولیتی در قبال کارهای خود قبول ندارند. در حقیقت، این بیان نشان میدهد که فرد فقط به راحتی و آسایش خودش فکر میکند و حاضر نیست برای به دست آوردن چیزهای بهتر زحمت بکشد.
این عبارت گاهی به شکل طنز هم استفاده میشود، مثلاً وقتی کسی میخواهد از زیر بار کاری شانه خالی کند یا استراحت کند، با شوخی میگوید: “بخور و بخواب کار من است، خدانگهدار من است.”
در این نوشته، با مفهوم و معنای واقعی این ضربالمثل کهن ایرانی آشنا خواهید شد. در ادامه با ما همراه باشید.
معنی بخور و بخواب کار من است خدانگهدار من است یعنی چه؟
کسی را در نظر بگیر که تمام روزش فقط به خوردن و خوابیدن میگذرد، اما از خداوند میخواهد که در دانشگاه قبول شود یا پول زیادی به دست آورد.
این ضربالمثل بیشتر برای افراد تنبل به کار میرود؛ آنها برای پنهان کردن تنبلی خود به روزیرسانی خدا اشاره میکنند، اما نمیدانند که تلاش یا بیکاری خودشان هم در کم و زیاد شدن روزی تأثیر دارد.
فرد تنبل میگوید: لازم نیست کاری انجام دهم و خودم را به زحمت بیندازم، چون خدا همیشه مرا زیر نظر دارد و کارهایم را درست میکند.
اما افراد خردمند در پاسخ به او میگویند: درست است که خداوند تواناست و میتواند همه چیز را تغییر دهد، اما آیا باید بین تو و کسی که سخت تلاش میکند، هیچ فرقی نباشد؟
مسلماً کسی که تلاش میکند و به خدا هم امیدوار است، نزد خداوند جایگاهش بالاتر از کسی است که هیچ کاری نمیکند و فقط امید بیاساس به خدا دارد.
پیشنهاد: ضربالمثل «با کار»
حدیث درباره تنبلی
در ادامه، چند سخن گهربار دربارهٔ زیانهای تنبلی و سستی را با هم مرور میکنیم:
امام علی (علیه السلام): ارزش هر فرد به اندازهی اراده و همت اوست.
امام علی (علیه السلام): آنچه موفقیت را نابود میکند، تنبلی است.
امیر مؤمنان علی علیه السلام: سستی و تنبلی، زندگی آخرت را خراب میکند.
ابوبصیر از امام صادق علیه السلام نقل کرده که فرمود:«خداوند خواب زیاد و بیکاریِ طولانی را دشمن میدارد.» و نیز فرمود:«خواب، چه طلبکار بدی است! عمر کوتاه را از بین میبرد و پاداشهای بزرگ را تباه میسازد.»
امام علی علیه السلام:«هرکس پیوسته تنبلی کند، آرزوهایش برآورده نمیشود و کارهایش ناپسند میگردد.»
امام سجاد(علیه السلام): اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْهَمِّ وَ الْحَزَنِ وَ الْعَجْزِ وَ الْکَسَلِ؛ بار خدایا، من از غم و اندوه و ناتوانی و تنبلی به تو پناه میبرم.
ضربالمثل: تنبل نرو به سایه.