بیوگرافی میرزا عبدالله فراهانی؛ نوازنده برجسته سه‌تار

میرزا عبدالله فراهانی که به نام میرزا عبدالله هم معروف است، یک نوازنده چیره‌دست تار و سه‌تار بود. با این حال، شهرت اصلی او بیشتر به خاطر مهارتش در نوازندگی سه‌تار است. او کسی بود که ردیف‌های موسیقی ایرانی را منظم و تدوین کرد و به همین دلیل، از استادان برجسته موسیقی سنتی ایران محسوب می‌شود. در این نوشته از وبلاگ مدیر تولز، نگاهی به زندگی و آثار هنری او خواهیم داشت.

تولد و کودکی میرزا عبدالله فراهانی

میرزا عبدالله فراهانی در سال ۱۲۲۲ در شهر فراهان به دنیا آمد. خانواده‌اش اهل موسیقی بودند و در این زمینه فعالیت داشتند. پدرش، علی‌اکبر فراهانی، در زمان ناصرالدین‌شاه تار می‌نواخت. علاوه بر او، بسیاری از بستگان میرزا عبدالله نیز نوازنده بودند. برای نمونه، برادرش میرزا حسن و ناپدری‌اش آقا غلامحسین فراهانی، نخستین کسانی بودند که به او موسیقی آموختند. بعدها نیز میرزا عبدالله با استفاده از دانش خود، به برادر کوچک‌ترش، آقا حسین‌قلی، آموزش داد و او را با دنیای موسیقی آشنا کرد.

ردیف میرزا عبدالله

میرزا عبدالله فراهانی با بازبینی در دوازده دستگاه موسیقی ایرانی و ترکیب بعضی از آن‌ها، هفت دستگاه کامل ایجاد کرد. براساس روایتی که روح‌الله خالقی نقل کرده، اولین بار علینقی وزیری پیشنهاد نت‌نویسی ردیف میرزا عبدالله را با ابراهیم آژنگ، که رییس وقت بود، در میان گذاشت. سپس استاد وزیری و آژنگ به خانه عبدالله فراهانی رفتند و به او پیشنهاد کردند تا قطعاتش را ثبت کنند تا برای نسل‌های بعد باقی بماند. در ابتدا میرزا عبدالله نگران بود که آن‌ها نتوانند دقیقاً همان چیزی را که او می‌زند، یادداشت کنند؛ اما وقتی شنید که علینقی وزیری نت‌ها را می‌نوازد، مطمئن شد که کار به درستی انجام شده. این سه نفر به مدت هجده ماه، بدون وقفه کار کردند تا اینکه ردیف هفت‌دستگاه میرزا عبدالله به طور کامل نوشته شد.

فعالیت در زمینه تدریس

استاد عبدالله فراهانی، تا پایان عمرش یک معلم واقعی و کامل بود. او با صبر و حوصله بسیار، شاگردان بسیاری را آموزش داد. برخی از این شاگردان عبارت‌اند از: مهدی‌قلی هدایت، فرصت شیرازی، ابوالحسن صبا، حسین هنگ‌آفرین، سید حسین خلیفه، مهدی‌خان صلحی، اسماعیل قهرمانی، سید مهدی دبیری، محمد ایرانی مجرد و پسرش احمد عبادی.

درس‌های او ابتدا در محله امام‌زاده یحیی و سپس در خیابان عین‌الدوله تشکیل می‌شد. میرزا عبدالله در آموزش دادن بسیار بخشنده بود و همیشه تلاش می‌کرد تا موسیقی اصیل ایرانی را گسترش دهد و پیشرفت دهد. او از شاگردانی که وضع مالی خوبی نداشتند، نه تنها پولی برای یادگیری نمی‌گرفت، بلکه به آن‌ها کمک مالی نیز می‌کرد.