تار یحیی، ارزشمندترین و شناختهشدهترین تار در سراسر جهان است که کار ساخت آن را هوهانس آبکاریان، یک استاد سازندهی ایرانیِ ارمنیتبار، بر عهده داشته است. در این نوشته از وبلاگ مدیر تولز، قصد داریم شما را با داستان پشت این ساز و خصوصیات منحصربهفرد آن آشنا کنیم.
هوهانس آبکاریان؛ سازنده تار یحیی
هوهانس آبکاریان که به یحیی تارساز معروف است، پسر خاچیک نجارباشی بود. او در سال ۱۸۷۵ در جلفای اصفهان، در محلهای قدیمی به نام سنگتراشها و در کوچه گازاندران به دنیا آمد. پدر و عموی او در ساختن ساز مهارت داشتند. یحیی ساخت ساز را نزد پدرش آموخت و حتی در ساختن تار به او کمک میکرد. او در آغاز کار، از مدل و اندازههای تار استاد فرجالله پیروی میکرد.
ویژگیهای تار یحیی
یحیی کسی بود که برای اولین بار تارهایی ساخت که کیفیت همه آنها یکسان و عالی بود. تفاوت بین سازهای او آن قدر کم بود که تقریباً میشد گفت هیچ فرقی با هم ندارند. جالب این است که این سطح از دقت و کیفیت ثابت، بیشتر شبیه به محصولات یک کارخانه پیشرفته بود، در حالی که او در یک کارگاه کوچک و ساده کار میکرد.
یکی از روشهای مخصوص یحیی، نحوه آماده کردن چوب توت برای ساخت تار بود. میگویند او تنههای درخت توت را در کنار رودخانه زایندهرود میبست تا آب رودخانه، به آرامی شیره و مواد زائد داخل چوب را خارج کند. بعد از یک سال، این چوبها را به یک نانوایی میبرد و برای یک سال دیگر در کنار تنور نانوایی قرار میداد تا کاملاً خشک شوند. سپس چوبها یک سال دیگر را در دمای معمولی کارگاه میماندند و پس از آن، آماده میشدند تا توسط استاد، برای ساخت تار برش بخورند.
نکته جالب دیگر این که وقتی یحیی برای اولین بار خرک را روی تار نصب میکرد و صدای آن را آزمایش میکرد، اگر از صدا راضی بود، دیگر آن خرک را عوض نمیکرد و همان را نگه میداشت.
روش ساخت کاسه تار، نحوه وصل کردن دسته به کاسه، پرداخت کردن دسته، اندازههای دقیق کاسه و دسته نسبت به هم، تناسب بین کاسه بزرگ و کوچک، فضای داخلی کاسهها، نحوه تراشیدن داخل کاسه و تعادل حجم بین کاسه بزرگ و کوچک، از دیگر ویژگیهای مهم تارهای ساخته شده توسط یحیی بودند.
تشخیص تار یحیی
یحیی که سازنده تار بود، برای اینکه دیگران نتوانند از کارش سوءاستفاده کنند و سازهایش را جعل کنند، در ابتدا یک مهر کوچک و بیضیشکل درست کرد. روی این مهر نام «یحیی» را حک کرد و آن را داخل کاسه بزرگ تار قرار داد. اما پس از مدتی، دیگر سازندگان از همین مهر هم تقلید کردند و تشخیص تار اصل یحیی از تارهای تقلبی سخت شد.
به همین خاطر، یحیی این بار مهری گرد و حلقهوار ساخت و نام خودش را به همراه تاریخ ۱۳۲۵، با فشار زیاد روی قسمت پایینی دسته تار حک کرد. باز هم از این مهر جدید کپی برداری شد. پس از آن، یحیی روش دیگری به کار برد: یک مهر بیضی کوچک روی کاغذ زد و تاریخ و محل ساخت تار را روی آن نوشت. این کاغذ را زیر سیمگیر تار چسباند. علاوه بر این، یک مهر مخفی دیگر هم روی کاغذی زد و آن را زیر استخوان سرپنجه تار قرار داد. مهر زیر استخوان سرپنجه، مهمترین مهر او محسوب میشود و اگر روی تاری باشد، مطمئناً ساز دست یحیی است.