در این نوشته میخواهیم به زبان ساده بگوییم که شمارهدوزی چیست و چه روشهایی برای دوختن آن وجود دارد. هدف این است که شما یک دید کلی نسبت به این هنر دستی پیدا کنید.
شمارهدوزی یک روش دوخت با نخ است که بر اساس شمارش انجام میشود. در این روش، معمولاً دوختها به شکل × کنار هم قرار میگیرند و در نهایت یک طرح شطرنجی و تزئینی شبیه به کاشیکاری ایجاد میکنند. با شمردن نخهای پارچه در هر جهت، بخیهها یکدست و منظم میشوند و ظاهر زیبایی پیدا میکنند. به این سبک از دوخت که با شمارش انجام میشود، «دوخت متقاطع» یا همان شمارهدوزی میگویند.
این کار معمولاً روی پارچههای مخصوصی انجام میشود که بافت شبکهای و مربعمانند دارند و به راحتی میتوان تار و پود آنها را شمرد. این نوع پارچه، پارچه آیدا نام دارد. البته گاهی اوقات طرحهای چاپشده روی پارچه هم به عنوان راهنما برای دوخت استفاده میشوند. حتی روی پارچههای ساده یا تور مخصوص شمارهدوزی نیز میتوان این هنر را پیاده کرد.
نقشه شماره دوزی (قدم اول)
برای انجام شمارهدوزی، همیشه یک طرح و راهنمای کامل برای آن در دسترس است. این طرحها هم به صورت رایگان و هم پولی در وبسایتهای مختلف پیدا میشوند. هر طرح به شما نشان میدهد که هر قسمت را کجا بدوزید و از چه رنگی استفاده کنید.
در این طرحها، از رنگها و علامتهای مختلف داخل مربعها استفاده شده (اگر طرح سیاه و سفید باشد فقط از علامتها استفاده میشود) که نشان میدهد برای هر بخش از کدام رنگ نخ باید استفاده کنید. هر مربع رنگی در این نقشه، نمایانگر یک بخیه متقاطع است.
شروع کار شماره دوزی
برای شروع کار، اول باید وسط پارچه را پیدا کنید. طبق شکل، پارچه را دو بار تا بزنید تا چهار لایه شود. سپس نقطه مرکزی محل تا را با یک سوزن نشانهگذاری کنید. بعد پارچه را باز کنید و همان نقطهای که با سوزن مشخص کردهاید را با خودکار حرارتی علامت بزنید و سوزن را بردارید. دوخت شمارهدوزی را باید از وسط پارچه و بر اساس نقشهای که دارید آغاز کنید. بیشتر طرحهای شمارهدوزی نقطه مرکزی مشخصی دارند، اما اگر نداشت، به آسانی میتوانید وسط آن را پیدا کنید.
انواع مختلف دوخت در شماره دوزی
دوخت شمارهدوزی معمولاً از ردیفهای سمت چپ آغاز میشود و به سمت راست ادامه پیدا میکند. برای شروع، به طرح دوخت خود نگاه کنید تا نقطه شروع کار را پیدا کنید. کار را از پشت پارچه آغاز کنید و سوزن را از یکی از سوراخها به رو بیاورید، طوری که حدود یک سانتمتر از نخ در پشت پارچه باقی بماند. برای محکم کردن نخ، در طول دوخت، همین قسمت اضافی را با کوکهایی که میزنید، زیر بخیهها پنهان میکنید. بهتر است انتهای نخها را گره نزنید، چون گره زدن باعث میشود پشت کارتان ناصاف به نظر برسد و برآمدگی ناخوشایندی از نخ ایجاد شود.
– دوخت یک دوم
برای انجام این دوخت، مطابق شکل، یک کوک اریب در میان سوراخهای پارچه ایجاد میکنیم که به آن دوخت یک دوم گفته میشود.
– دوخت کامل
برای دوخت یک بخیه ضربدری کامل، پس از انجام کوکهای اریب (که به آنها نیمضربدر نیز میگویند) مطابق شکل، سوزن را از نقطه ۱ بیرون بیاورید و سپس آن را به نقطه ۲ وارد کنید. به همین ترتیب، طبق تصویر نشان داده شده، کار دوخت را ادامه دهید.
برای دوخت یک چهارم و سه چهارم، ابتدا باید پارچه را به چهار قسمت مساوی تقسیم کنید. سپس یک قسمت از این چهار قسمت را برش داده و بدوزید. این کار برای بخش یک چهارم انجام میشود. برای بخش سه چهارم، سه قسمت از چهار قسمت را با هم ترکیب کرده و میدوزید. این روش به شما کمک میکند تا به راحتی و با دقت اندازههای مورد نظر را روی پارچه پیاده کنید.
گاهی اوقات طبق الگو، لازم است چندین رنگ را در یک قسمت از پارچه به کار ببریم. در چنین مواقعی از دوختهای یکچهارم و سهچهارم مانند شکل زیر استفاده میکنیم.
در ادامه، کار دوختن را تا جایی پیش ببرید که دیگر نخی باقی نمانده یا تمام بخیههای طرح شما دوخته شده باشد. پشت پارچه، سوزن را از زیر حداقل سه بخیهای که قبلاً زدهاید، رد کنید تا کاملاً محکم شود. سپس نخ اضافی را قیچی کنید، اما دقت داشته باشید که آن را از بیخ و خیلی کوتاه نبرید.
لوازم مورد نیاز شماره دوزی
برای انجام راحتتر این کار، میتوانید از وسایل مخصوصی استفاده کنید. برخی از این وسایل عبارتند از: پارچه مناسب، سوزن مخصوص شمارهدوزی و چهارچوب گلدوزی. در ادامه، به توضیح هر یک از این موارد میپردازیم.
پارچه و تور شماره دوزی
برای انتخاب و خرید پارچه مناسب شمارهدوزی، بهتر است اول با مفهوم «کانت» آشنا شوید. پارچههای شمارهدوزی معمولاً به شکل شطرنجی و شامل مربعهای کوچک هستند. به تعداد این مربعها در هر ۲٫۵ سانتیمتر از پارچه، کانت گفته میشود.
این پارچهها در اندازههای مختلفی تولید میشوند که معمولترین آنها شمارههای ۱۱، ۱۴، ۱۶، ۱۸، ۲۲ و ۲۴ است. هرچه عدد کانت بالاتر باشد، پارچه بافت ریزتری دارد. مثلاً پارچه ۱۴ کانت یعنی در هر ۲٫۵ سانتیمتر، ۱۴ مربع وجود دارد و هر مربع معادل یک کوک محسوب میشود.
پارچههای شمارهدوزی به دو نوع آهاردار و بدون آهار تقسیم میشوند. برای دوخت تابلو معمولاً از نوع آهاردار و برای ساخت زیورآلات و اکسسوری از نوع بدون آهار استفاده میکنند.
اگر بخواهید روی لباس یا مانتو شمارهدوزی کنید، میتوانید از تور مخصوص این کار بهره ببرید. روش کار به این صورت است که تور را با کوکهای کوچک در محل مورد نظر میدوزید و پس از پایان شمارهدوزی، تار و پود تور را به راحتی از لابهلای دوختها بیرون میکشید.
توجه داشته باشید که این پارچهها موقع برش ممکن است ریشریش یا پاره شوند. بنابراین قبل از شروع کار، بهتر است لبههای پارچه را با چسب یا کوک ثابت کنید، بهویژه اگر پروژه بزرگی در دست دارید که زمان و دقت بیشتری میطلبد.
سوزن شماره دوزی
در دوختِ十字، که با دست روی پارچههای دارای بافت باز (مانند پارچه آیدا) انجام میشود، لازم نیست از سوزن تیز استفاده کنید. نوک گرد سوزن باعث میشود تصادفاً به نخهای پارچه آسیب نزنید و تار و پود آن را از هم جدا نکنید. انتخاب سوزن مناسب برای گلدوزی، هم روی کیفیت کارتان و هم روی راحتی شما هنگام دوختن تأثیر زیادی دارد.
سوراخ بزرگ سوزن به شما این امکان را میدهد که به آسانی نخ گلدوزی و دیگر رشتههای مخصوص را از آن عبور دهید. علاوه بر این، این سوراخ بزرگ باعث کاهش ساییدگی نخ در زمان دوخت میشود و از فرسوده شدن زودهنگام نخ جلوگیری میکند. سوزنهای مخصوص شمارهدوزی در اندازههای گوناگونی تولید میشوند که با اعداد مشخص میشوند. هرچه این عدد بزرگتر باشد، سوزن باریکتر و کوچکتر است.
اندازه سوزنی که برای دوختن انتخاب میکنید، به نوع پارچهای که کار میکنید بستگی دارد. به زبان ساده، اگر پارچه درشتبافت باشد و سوراخهای درشتی داشته باشد (یعنی تعداد خانههای آن در هر اینچ کمتر باشد)، باید از سوزن بزرگتری استفاده کنید. برای نمونه، برای پارچهای با ۱۱ خانه در هر اینچ، معمولاً سوزن شماره ۱۸ مناسب است.
کارگاه شماره دوزی
برای ثابت نگه داشتن پارچه هنگام دوخت، میتوانید از حلقههای گلدوزی یا گیرههای مخصوص پارچه کمک بگیرید. پارچههای آهاردار معمولاً محکم هستند و به این وسایل نیاز ندارند؛ به راحتی میتوانید آنها را با دست نگه دارید و کار دوختن را انجام دهید. اگر میخواهید نتیجه کارتان کیفیت خوبی داشته باشد، انتخاب یک حلقه گلدوزی مناسب بسیار مهم است.
در این نوشته کوشیدیم تا اطلاعات روشن و کاملی درباره هنر شمارهدوزی ارائه دهیم؛ از چگونگی شروع این کار تا مرحله پایانی و همچنین ابزارهای مورد نیاز برای آن. اکنون میتوانید این هنر زیبا را آغاز کنید. برای آموزشهای بیشتر و خرید وسایل شمارهدوزی نیز میتوانید به فروشگاه مدیر تولز مراجعه کنید.
