همان طور که میدانید، ضربالمثلها در زبان فارسی، گنجینهای از تجربهها و خرد گذشتگان هستند. یکی از این مثلهای پرمعنی، “گرگ دهن آلوده و یوسف ندریده” است. شاید در نگاه اول، ترکیب عجیبی به نظر برسد، اما داستان جالبی در پشت آن نهفته است.
مقاله معنی ضرب المثل ” آفتابه خرج لحیم “ حاوی اطلاعات جامعی است.
این ضربالمثل از دو بخش تشکیل شده: “گرگ دهن آلوده” و “یوسف ندریده”. منظور از “گرگ”، فردی حیلهگر، دروغگو و بدطینت است که “دهن آلوده” او نشان از حرفهای ناپاک و نادرستی دارد که میزند. در مقابل، “یوسف” نماد پاکی، زیبایی و صداقت است. “ندریده” یعنی کسی که هنوز دیده نشده یا شناخته نشده است.
پس معنی کلی مثل این است: یک فرد دروغگو و فریبکار (گرگ دهن آلوده) میخواهد درباره کسی که بسیار پاک و بیگناه است (یوسف ندریده) بدگویی کند و او را متهم نماید. در حقیقت، این مثل زمانی به کار میرود که یک آدم بدذات، قصد دارد با دروغ و تهمت، شخصیت یک فرد خوب و بیآزار را لکهدار کند.
ریشه این ضربالمثل به داستان حضرت یوسف در قرآن برمیگردد. برادران حسود یوسف، که نقشه بدی برای او کشیده بودند، نزد پدرشان یعقوب رفتند و با دروغ گفتند:
**«یَا أَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَکْنَا یُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَأَکَلَهُ الذِّئْبُ»**
یعنی: «ای پدر، ما رفتیم تا مسابقه بدویم و یوسف را نزد اثاثمان گذاشتیم و گرگ او را خورد.»
آنها مانند گرگانی با دهان آلوده به دروغ، پاکی و بیگناهی یوسف را انکار کردند و تقصیر را به گردن گرگ انداختند. در حالی که حقیقت چیز دیگری بود.
در ادبیات فارسی نیز شاعران از این مفهوم استفاده کردهاند. برای نمونه، شیخ بهایی در این بیت زیبا به آن اشاره میکند:
**دوش میگفت به مجلس گرگ دهن آلودهای**
**کز برای یوسف کنعان بسی اشک هدریده**
**گفتمش گرگا خموش از بهر خود میگری؟**
**یا برای یوسف پاکیزهعذری دیده؟**
در این شعر، شاعر خطاب به آن گرگ دهن آلوده (دروغگو) میگوید: آیا این همه اشک و ناله برای خودت است یا اینکه میخواهی برای یوسف پاک عذری تراشی؟
در زندگی روزمره، هرگاه ببینید کسی با حرفهای نادرست خود میخواهد reputation و آبروی فرد شریفی را خراب کند، میتوانید از این ضربالمثل استفاده کنید. این مثل به ما یادآوری میکند که نباید به هر سخنچینی و بدگویی اعتماد کرد، چرا که پاکی حقیقی را نمیتوان با دروغ پنهان کرد.
برای یادگیری پیشرفته، به معنی ضرب المثل ” سیر به پیاز میگه بو میدی “ مراجعه کنید.
در این بخش به بررسی معنای این ضربالمثل ایرانی که از اشعار سعدی الهام گرفته شده میپردازیم. در ادامه همراه ما باشید.
معنی ضرب المثل گرگ دهن آلوده و یوسف ندریده چیست؟
۱. یعنی فردی که هیچ کار اشتباهی انجام نداده، باز هم مورد بازخواست و سؤال قرار میگیرد.
۲. معمولاً این ضربالمثل زمانی استفاده میشود که به کسی تهمت نادرست بزنند، در حالی که او کاملاً بیگناه است.
۳. این مثل از نظر معنا شبیه به ضربالمثل “آش نخورده و دهان سوخته” است.
ریشه ضرب المثل
این ضربالمثل از داستان حضرت یوسف علیه السلام گرفته شده است. زمانی که برادران او از روی حسادت، یوسف را به صحرا بردند و درون چاهی انداختند. هنگام بازگشت، با چشمانی گریان و به شکل دروغین، پیراهن خونآلود و پارهپاره او را به پدرشان حضرت یعقوب نشان دادند و گفتند: گرگ، برادرمان را خورد!
توصیه میشود به مطالعه مقاله معنی ضرب المثل ” شستم خبردار شد “ ادامه دهید.
در حالی که هیچ گرگی به یوسف حمله نکرده بود. به همین دلیل، وقتی کسی به ناحق مقصر شناخته شود و دیگران گناه خود را به گردن او بیندازند، میگویند مانند گرگ داستان یوسف است که بیگناه بود، اما همه تقصیرها را به او نسبت دادند؛ در حالی که گناه اصلی را برادران یوسف مرتکب شده بودند.
شعر کامل از سعدی
ای همنشین بی وفا و رها کرده
این بود پیمان و مهربانی تو؟ گویا هرگز وفاداری ندیدهای
در محلهات همه مرا میشناسند، ولی از دیدار تو بیبهرهام
گرگ گرسنه هرگز یوسف را ندیده است
من خود چیزی ندیدم، ولی همه شهر گفتند
حتی افسانه مجنون هم به لیلی نرسیده است
در خواب، لب شیرین آن یار زیبا را بوسیدم
اما وقتی بیدار شدم، تنها انگشتم را گزیده بودم و آن لذت رؤیایی ناپدید شده بود
چه بسیار در جستجوی تو کوشیدم، اما بیفایده بود
مانند کودکی که دنبال گنجشک پریده میدود و هرگز به آن نمیرسد
تو مرغ دل خردمندان را به دام نمیاندازی
مگر با کمان ابروی خمیدهات
راه رفتنت را با چه可比ی کنم؟ با خرامیدن طاووس
و نگاه نافذت را با نگاه آهوی رمیده
اگر بخواهم از شیراز بیرون بروم، راهی نیست
چون تو دور مرا حلقه کشیدهای
با دستان نازک و بلورین تو نمیتوان پنجه انداخت
ما رفتیم در حالی که برایت دعا کردیم و از تو دشنام شنیدیم
سعدی آرزو میکند که هیچ چشمی روی تو را نبیند
اگر چشمی که تو را دیده باشد، به دیگری بنگرد
اختصاصی-مدیر تولز
ضرب المثل آش نخورده و دهان سوخته