بیایید بیشتر با کتاب کلیله و دمنه آشنا شویم
این کتاب، یک اثر ادبی بسیار قدیمی و ارزشمند است که در اصل متعلق به کشور هندوستان میباشد. داستانهای آن به زبان سانسکریت نوشته شده بود و نام اولیه آن “پنجاتنترا” به معنای پنج کتاب یا پنج فصل بوده است.
بعدها این کتاب به دست ایرانیان باستان رسید و به زبان پهلوی ترجمه شد. در دوره اسلامی، عبدالله ابن مقفع آن را به عربی برگرداند و نام “کلیله و دمنه” را برای آن انتخاب کرد. این نام، در واقع اسم دو شغال است که شخصیتهای اصلی بعضی از داستانها هستند.
مهمترین ویژگی کلیله و دمنه این است که داستانهای آن معمولاً از زبان حیوانات نقل میشود. اما در پشت این داستانهای ساده و جذاب، پندها و درسهای اخلاقی عمیقی نهفته است. نویسنده از زبان حیوانات، حرفهای مهمی درباره زندگی، دوستی، خیانت، عقل و تجربه به خواننده میزند.
این کتاب نه تنها یک اثر ادبی زیباست، بلکه یک کتاب آموزشی و اخلاقی نیز محسوب میشود. هدف اصلی آن، آموزش حکمت و زندگی درست به شاهزادگان و مردم عادی بوده است.
کلیله و دمنه به دلیل محتوای پربار و سبک داستانگویی منحصر به فردش، به بسیاری از زبانهای دنیا ترجمه شده و تأثیر زیادی بر ادبیات جهان گذاشته است. این کتاب هنوز هم پس از گذشت سالهای بسیار، تازه و خواندنی به نظر میرسد.
کلیله و دمنه مجموعهای از داستانهای آموزنده است که قهرمانان آن بیشتر حیوانات هستند. پندها و دانش نهفته در این قصهها سبب شده در طول سالیان دراز، مورد استقبال دانایان قرار گیرد و آن را به عنوان یکی از راهنماهای تربیت فرزندان و آموزش اصول زندگی برگزینند.
دلیل نامگذاری این کتاب به «کلیله و دمنه» آن است که بسیاری از روایتهای آن درباره دو شغال با نامهای کلیله و دمنه است و گفتگوها و ماجراها از زبان آنان روایت میشود.
کلیله و دمنه اثر کیست؟
کلیله و دمنه کتابی است که فیلسوفی هندی به نام «بیدبا» آن را نوشته است. او این کتاب را به درخواست پادشاهی به نام «دبشلیم» به زبان سانسکریت نوشت. محتوای این کتاب بر اساس چند نوشته هندی شکل گرفته که مهمترین آنها «پنچا تنترا» یا «پنجه تنتره» نام دارد.
در این مقاله تحقیق در مورد سوره طاها به زبان ساده اطلاعات مفیدی آمده است.
«پنجه تنتره» که به معنای «پنج فصل» است، نوشتهٔ «ویشنو شارما» میباشد و دربردارنده داستانهای پندآموز اخلاقی است که شخصیتهای آن حیوانات هستند. بیدبا از این کتاب به عنوان پایه و اساس داستانهای کلیله و دمنه استفاده کرد.
موضوع کتاب کلیله و دمنه
داستانهای این کتاب در فاصله سالهای ۱۰۰ تا ۵۰۰ پیش از میلاد مسیح، در هند رخ میدهد. نویسنده در این اثر، بسیاری از مسائل مربوط به زندگی انسانها را به حیوانات جنگل نسبت داده است. او آموزشهایی مانند مسئولیتهای خانوادگی، وظایف افراد در جامعه، ویژگیهای اخلاقی خوب، دوری از رفتارهای ناپسند و روشهای اداره یک کشور را در قالب داستان و در میان جانوران بیان کرده است. هدف او این بوده که این مفاهیم، هم جذاب باشند و هم تأثیر عمیقتری روی خواننده بگذارند.
کتاب کلیله و دمنه در واقع چکیدهای از آموزههای گذشتگان برای نسلهای بعد است، تا آنان نیز با اصول و قوانین زندگی و آداب درست زیستن آشنا شوند.
ترجمههای کلیله و دمنه
برزویه، که پزشک بزرگ ایران در دوره پادشاهی خسرو انوشیروان ساسانی بود، این کتاب را با نام «کلیله و دمنه» به زبان پهلوی ترجمه کرد. امروزه نسخه اصلی این ترجمه در دسترس نیست، اما یک ترجمه قدیمی به زبان سریانی وجود دارد که نزدیکترین نسخه به ترجمه برزویه دانسته میشود.
پس از ظهور اسلام، عبدالله بن مقفع این کتاب را از زبان پهلوی به عربی برگرداند. ترجمه او با استقبال زیادی روبرو شد و پایهای برای ترجمههای بعدی قرار گرفت. امروزه نسخههای مختلفی از ترجمه ابن مقفع موجود است.
کتاب کلیله و دمنه بارها از عربی به فارسی ترجمه شده است. ابوالفضل بلعمی به دستور نصر بن احمد سامانی آن را به نثر فارسی درآورد و پس از آن رودکی، شاعر بزرگ، آن را به شعر تبدیل کرد. متأسفانه ترجمه بلعمی از بین رفته و از شعر رودکی نیز تنها چند بیت برجای مانده است.
پس از ترجمه بلعمی و رودکی و پیش از ترجمه نصرالله منشی، افراد دیگری نیز اقدام به ترجمه این کتاب کردند، اما هیچ نسخهای از کار آنها باقی نمانده است.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تحقیق در مورد هفت خان رستم به صورت مختصر.
در سده ششم هجری، نصرالله منشی، که دبیر بهرام شاه غزنوی بود، کلیله و دمنه را به شیوهای آزاد به فارسی ترجمه کرد. او تنها به برگرداندن متن اصلی بسنده نکرد، بلکه در جاهای لازم، توضیحات و جملاتی از خود یا دیگران افزود و با نثری روان و زیبا، اثری تازه و ماندگار در زبان فارسی پدید آورد. کلیله و دمنهای که امروز به فارسی میشناسیم، در واقع همین ترجمه است که گاهی به آن «کلیله و دمنه بهرامشاهی» نیز گفته میشود.
همزمان با نصرالله منشی، محمد بن عبدالله بخاری نیز ترجمهای از کلیله و دمنه ارائه داد. او متن اصلی را بدون کم و کاست و دقیق ترجمه کرد و به همین دلیل نثرش سنگین و دشوار شد.
بابهای کلیله و دمنه
در نسخهای که از زبان پهلوی به سریانی ترجمه شده، این کتاب ده فصل دارد که عبارتاند از:
۱- فصل شیر و گاو
۲- فصل کبوتری که حلقهای به گردن دارد
۳- فصل میمون و لاکپشت
۴- فصل بیفکری و سهلانگاری
۵- فصل موش و گربه
۶- فصل جغد و کلاغ
۷- فصل پادشاه و پرنده پنزوه
۸- فصل شغال
۹- فصل سرزمینها و روحانیان
۱۰- فصل پادشاه موشان و وزیرانش
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب تحقیق در مورد درخت سپیدار را بخوانید.
اما در کتاب کلیله و دمنه که نصرالله منشی نوشته، پانزده فصل برای این اثر آورده شده. ده فصل اول، با کتاب هندیان یکسان است و پنج فصل بعدی را ایرانیان به آن افزودهاند. این فصلهای اضافه شده عبارتاند از:
۱- برزویه پزشک
۲- راهب و قاقم
۳- سرزمینها و برهمنان
۴- زاهد و زرگر
۵- پسر پادشاه و یارانش
حکایتی از کلیله و دمنه
در این بخش، یکی از داستانهای پندآموز کتاب کلیله و دمنه را با هم میخوانیم. این حکایتها با زبانی ساده و از زبان حیوانات بیان شدهاند، اما در دل خود درسهای بزرگی برای زندگی دارند.
حکایت قورباغهای که قربانی مکر خودش شد
قورباغهای کنار خانه یک مار زندگی میکرد. هر بار که قورباغه بچهدار میشد، مار میآمد و بچههایش را میخورد.
قورباغه با یک خرچنگ دوست بود. پس نزد خرچنگ رفت و گفت: «دوست عزیز، من دشمن قدرتمند و بیرحمی دارم. نه میتوانم در برابر او مقاومت کنم و نه میخواهم از اینجا بروم، چون اینجا خانهام است و در آن احساس آرامش میکنم.»
خرچنگ به او گفت: «گاهی برای مقابله با قدرتمندان، باید از فکر و تدبیر استفاده کرد. نزدیک اینجا یک راسو زندگی میکند. چند ماهی بگیر و آنها را از جلوی لانه راسو تا خانه مار بچین. راسو با دنبال کردن ماهیها پیش میرود و وقتی به مار برسد، او را هم میخورد و تو از شرش راحت میشوی.»
قورباغه این نقشه را اجرا کرد و مار از بین رفت. اما چند روز بعد، راسو دوباره هوس ماهی کرد و همان مسیر را دنبال کرد. این بار، وقتی به خانه قورباغه رسید، خودش و تمام بچههایش را خورد.
این داستان به ما یادآوری میکند که نیرنگ و حیلهگری، اغلب برای خود شخص نیز خطرناک است و میتواند به ضررش تمام شود.
منبع: https://davatonline.ir