شیخ بهایی، دانشمند بزرگ قرن دهم و یازدهم هجری، در خانوادهای اهل علم در بعلبک لبنان به دنیا آمد. او از کودکی به همراه خانواده به ایران آمد و در محیطی فرهنگی رشد کرد. پدرش، عزالدین حسین، از عالمان زمان خود بود و شیخ بهایی نیز راه پدر را ادامه داد و در علوم مختلفی مانند فقه، فلسفه، ریاضیات و نجوم به استادی رسید.
وی علاوه بر تدریس و نوشتن کتابهای ارزشمند، در امور اجتماعی و سیاسی زمان خود نیز فعال بود و حتی مدتی به عنوان شیخالاسلام اصفهان منصوب شد. از او آثار بسیاری به جا مانده که برخی از آنها عبارتند از: “کشکول” که مجموعهای از حکایات و مطالب گوناگون است، و “جامع عباسی” که یکی از مهمترین کتابهای فقهی به زبان فارسی محسوب میشود. همچنین طراحی منارجنبان اصفهان و تقسیم آب زایندهرود از دیگر کارهای شگفتانگیز اوست.
شیخ بهایی در سال ۱۰۳۰ هجری قمری در اصفهان درگذشت و آرامگاه او در حرم امام رضا (ع) در مشهد قرار دارد. او به عنوان یکی از نوادر روزگار خود شناخته میشود که دانش و ایمان را با هم درآمیخت و خدمتهای بزرگی به فرهنگ و تمدن اسلامی کرد.
بهاءالدین محمد بن حسین عاملی، که به شیخ بهایی شهرت دارد، در هشتم اسفندماه سال ۹۲۵ هجری شمسی در شهر بعلبک ـ که امروزه در لبنان قرار دارد ـ به دنیا آمد. او از نوادگان حارث هَمْدانی، از یاران باوفای امام علی (علیهالسلام)، به شمار میرود.
شیخ بهایی دانشمند بزرگی در سدههای دهم و یازدهم هجری بود و در رشتههای گوناگونی مانند فقه، فلسفه، عرفان، ستارهشناسی، ریاضیات، تاریخ و ادبیات مهارت داشت. او بر دانشهایی چون منطق، نجوم و ریاضی تسلط کامل داشت و کتابهای فراوانی در زمینههای مختلف از جمله سیاست، حدیث، اخلاق، مهندسی، فیزیک و هنر از خود به جای گذاشته است.
زندگی نامه شیخ بهایی
شیخ بهایی سالهای کودکی را در روستایی به نام جبع — که امروزه در خاک سوریه قرار دارد — سپری کرد. پدرش از شاگردان شهید ثانی بود و خانوادهاش در منطقه جبل عامل، که یک ناحیه شیعهنشین در جنوب لبنان است، شناخته شده بودند. وقتی شاه طهماسب از آنان دعوت کرد، شیخ بهایی در سنین کم همراه خانواده به قزوین آمد. پدرش با مشاهده فضای مناسب علمی و فرهنگی قزوین، تصمیم گرفت در آنجا ساکن شود.
در هفدهسالگی، پدرش به عنوان شیخالاسلام اصفهان انتخاب شد، اما شیخ بهایی خود به مدت سی سال در قزوین ماند و نزد عالمان و دانشمندان آن دیار به تحصیل پرداخت. چهارده سال بعد، پدرش برای انجام فریضه حج از ایران خارج شد و سرانجام در بحرین دار فانی را وداع گفت.
شیخ بهایی در چهلوسهسالگی به مقام شیخالاسلامی اصفهان منصوب شد و پس از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان، برای همیشه در این سمت در دربار صفوی باقی ماند. او مورد اعتماد ویژه شاه عباس بود و شاه در مسائل فقهی، دینی و حتی سایر امور مملکتی، با او مشورت میکرد. شیخ بهایی شاگردان بسیاری پرورش داد که مشهورترین آنها ملاصدرا است.
او در سال ۹۹۴ هجری قمری ایران را به قصد سفر حج ترک کرد و علاوه بر مکه، برای انجام مأموریتهای سیاسی و افزایش دانش، به شهرهای دیگری نیز سفر کرد. سرانجام در سال ۱۰۰۸ هجری به ایران بازگشت و شاه عباس به استقبال او آمد و مقام ریاست علمای کشور را به وی پیشنهاد کرد، اما شیخ بهایی این مسئولیت را نپذیرفت.
اگر به این موضوع علاقه دارید، تحقیق در مورد سوره طاها به زبان ساده را از دست ندهید.
فعالیتهای ماندگار شیخ بهایی
شیخ بهایی در طول عمر خود کارهای ارزشمند و پایداری برای مردم ایران و جهان به جا گذاشت. برخی از کارهای مهم او عبارتاند از:
– طراحی و ساخت مسجد امام اصفهان
– مهندسی دیوار نگهبانی شهر نجف
– ساختن ساعت آفتابی در سمت غربی مسجد امام اصفهان
– نقشهکشی قنات نجفآباد اصفهان (که بزرگترین قنات ایران است)
– تقسیمبندی آب زایندهرود بین محلههای اصفهان و روستاهای اطراف آن
– مشخص کردن جهت قبله مسجد امام با انحراف چهل درجهای به سمت غرب
– طراحی منارجنبان اصفهان
– طرحریزی و احداث گرمخانه حمام شیخ بهایی در اصفهان
ساختمان گرمخانه این حمام از شگفتیهای کارهای شیخ بهایی به شمار میرود. مردم اصفهان معتقدند این حمام به شکلی ساخته شده بود که با یک شمع گرم میشد. در زیر دیگ مخصوص گرمخانه، محفظهای خالی در نظر گرفته شده بود که در آن شمعی روشن میکردند و در آن را میبستند. این شمع برای مدت زیادی روشن میماند و آب حمام با حرارت آن گرم میشد.
شیخ بهایی را همچنین پایهگذار پخت نان سنگک، حلواشکری و فرنی میدانند. هنگامی که شاه عباس از او خواست برای سربازانی که همیشه در سفر بودند، غذایی سریع و ساده پیشنهاد کند، شیخ بهایی روش پخت نان سنگک را ارائه داد. او به شاه عباس گفت که باید سنگریزههایی را در جایی قرار دهند و زیر آن آتش بزرگی روشن کنند تا سنگها داغ شوند. سپس خمیر نان را روی سنگهای داغ پهن کنند تا به خوبی بپزد. به این ترتیب، نان خوشمزهای برای سربازان آماده میشد.
طرح این تنور آنقدر دقیق و هوشمندانه بود که حتی پس از گذشت سالها، هنوز هم نان سنگک به همان روشی که شیخ بهایی ابداع کرد، پخته میشود.
آثار
یکی از مشهورترین کتابهای این دانشمند بزرگ، کتاب کشکول شیخ بهایی است که افراد زیادی آن را خواندهاند. این کتاب، گزینهای از شعرها و نوشتههای مورد توجه شیخ بهایی است؛ برخی از این آثار از خود او و برخی هم از نویسندگان و شاعران دیگر گردآوری شده است. از دیگر کتابهای ارزشمند او میتوان به جامع عباسی، الزبده فی الاصول و اربعین اشاره کرد.
همچنین او مثنویهای زیبایی به زبان فارسی سروده که عبارتاند از:
– مثنوی نان و پنیر
– مثنوی نان و حلوا
– مثنوی شیر و شکر
– و آثاری مانند نان و خرما، شیخ ابوالحشم و رموز اسم اعظم
در این مقاله تحقیق در مورد هفت خان رستم به صورت مختصر اطلاعات مفیدی آمده است.
درگذشت
در مورد سال درگذشت این عارف بزرگ، یک سال اختلاف وجود دارد. او در ماه شوال سال ۱۰۳۰ یا ۱۰۳۱ هجری قمری در شهر اصفهان چشم از جهان فروبست. بر اساس وصیتی که کرده بود، پیکر او را به مشهد انتقال دادند و در نزدیکی حرم امام رضا (علیهالسلام) به خاک سپردند. امروزه آرامگاه او در محلی به نام «بست شیخ بهایی» واقع شده که میان مسجد گوهرشاد، رواق امام خمینی و صحن آزادی قرار دارد.
سازمان یونسکو به دلیل خدمات ارزشمند شیخ بهایی به بشریت در زمینه دانش ستارهشناسی، در سال ۲۰۰۹ میلادی که سال نجوم نامیده شد، نام او را در فهرست مشاهیر علمی ایران و لبنان به ثبت رساند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تحقیق در مورد درخت سپیدار.