در موسیقی ایرانی، نت شاهد همان نتی است که در یک قطعه موسیقی بیش از بقیه صداها شنیده میشود. این نت، نقطه کانونی و مرکزی ملودی به شمار میرود و تمام حرکت و گسترش آهنگ در واقع حول این نت اصلی شکل میگیرد. برای مطالعه بیشتر در این زمینه میتوانید به وبلاگ مدیر تولز مراجعه کنید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله بهترین آموزشگاه موسیقی شرق تهران کجاست؟ ادامه دهید.
نت شاهد چیست
نت شاهد یک ایده مهم در موسیقی دستگاهی است. پیش از آنکه سیستم مقامی به سیستم دستگاه تغییر کند، اصطلاح «نت شاهد» استفاده نمیشد. با این حال، در موسیقی مقامی هم گاهی یک نت، کاری شبیه به کار نت شاهد را انجام میداد.
به طور مشخص، گروههایی از سه نت یا بیشتر تعریف میشدند که به آنها «جمع» میگفتند. در هر کدام از این گروهها، تمرکز اصلی روی یک نت خاص بود و حرکت ملودی دور آن نت میگشت. به این نت مرکزی، «نغمه مفروضه» گفته میشد که به نظر میرسد کارکردی مانند نت شاهد در تعریف امروزی داشته است.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در آرپژ به چه معناست؟ پیدا کنید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب بیوگرافی مرتضی حنانه ، موسیقی دان به نام ایرانی را بخوانید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه لانچ پد چیست؟.
نت شاهد در موسیقی ایرانی
در موسیقی ایرانی، هشت نت پشت سر هم قرار میگیرند تا یک مقام را بسازند. نت هشتم، تکرار همان نت اول است اما در محدودهای بالاتر که فرکانس آن دو برابر نت اول میشود. از میان این هشت نت، بعضی از آنها نقش مهمتری دارند و در آهنگها و ملودیها بسیار به کار میروند. یکی از این نتهای مهم، “نت شاهد” نام دارد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، چطور بفهمیم به چه سازی علاقه داریم؟ (۶ سوال برای کشف علاقه) را از دست ندهید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله پنل اکوستیک چیست؟ به شما کمک خواهد کرد.
همانطور که از نامش پیداست، نت شاهد مانند شاهد و محور اصلی ملودی است. یعنی هسته و مرکزیت آهنگ حول این نت میچرخد. به عنوان نمونه، در گوشه حسینی، درجه پنجم بیات نقش محوری دارد؛ یعنی ملودی بیشتر اطراف این نت حرکت میکند و ما آن را بیش از بقیه نتها میشنویم.
در این مقاله تبلچر چیست ؟ اطلاعات مفیدی آمده است.
نت شاهد، نتی است که در هر دستگاه یا آواز بیش از همه استفاده میشود و در ایجاد حس و فضای خاص آن دستگاه نیز سهم بسیار زیادی دارد. معمولاً بیشتر گوشهها با نت شاهد آغاز شده و با همان نیز پایان مییابند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً زندگینامه محمود ذوالفنون را بخوانید.
در موسیقی غربی به این نت، درجه اول گام گفته میشود. یک نوازنده خوب کسی است که این نت را در هر دستگاه به درستی تشخیص دهد و در جای مناسب از آن بهره ببرد.
نت های اطراف نت شاهد
نتهایی که در مجاورت نت شاهد قرار میگیرند، به سمت آن کشش دارند و هر چه به این نت نزدیکتر شوند، این جذب و کشش قویتر میشود. میتوان گفت نت شاهد مانند یک آهنربا عمل میکند و نتهای اطراف را به سوی خود میکشد.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب ۵ مرحله تمیز کردن سنتور با روش اصولی را بخوانید.
علاوه بر این، نت شاهد در گوشههای مختلف یک دستگاه موسیقی ایرانی میتواند متفاوت باشد، حتی اگر گام آنها یکی باشد. در ردیف موسیقی ایرانی، معمولاً گوشهها بر اساس جایگاه نت شاهدشان از پایین به بالا مرتب میشوند. برای نمونه، در دستگاه ماهور، بخش درآمد بر پایهٔ نت اصلی استوار است.
سپس نت شاهد به درجه دوم منتقل میشود و گوشههای گوناگونی حول آن ساخته میشود. پس از آن، نت شاهد به درجه سوم میرود که حالتی ناپایدار دارد، اما در ادامه به درجه چهارم حرکت میکند و گوشهٔ حصار شکل میگیرد. این جابجایی نت شاهد در درجات بالاتر نیز ادامه پیدا میکند.
در صورت علاقهمندی، مطلب ۷ فواید درامز برای ذهن و جسم را از دست ندهید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله بیوگرافی مرتضی محجوبی؛ از بنیانگذاران موسیقی ملی ایران ادامه دهید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب آشنایی با اصطلاح میزان در موسیقی را بخوانید.