همه موجودات و انسانها در جهان، بر اساس ویژگیها و شایستگیهای خود، چیزهایی را دریافت میکنند. این مثل به ما یادآوری میکند که هر فرد به اندازه لیاقت، توانایی و شخصیت خود، از زندگی بهره میبرد.
در واقع، این جهان مانند یک آینه بزرگ است که به هرکس همان چیزی را نشان میدهد که خودش ارائه میکند. اگر کسی مهربان و سختکوش باشد، نتیجه خوبی میگیرد و اگر کسی بیدقت یا بدرفتار باشد، عواقب کارش را میبیند.
پس این ضربالمثل به زبان ساده میگوید: هرکس آنقدر دریافت میکند که شایستگیاش را دارد.
در این نوشته، به بررسی معنا، پیشینه و مفهوم اصلی این ضربالمثل ایرانی کهن میپردازیم: «خلایق هرچه لایق». با ما همراه باشید.
خلایق هر چه لایق یعنی چی؟
خلایق: این کلمه جمع “خلیقه” است و دو معنی اصلی دارد: اولی “سرشتها و طبیعتهای ذاتی” و دومی “مخلوقات و مردم”.
۱- یعنی هر فردی به هر مقام و جایگاهی که رسیده، در واقع شایستگی و لیاقت آن را داشته است. این جایگاه میتواند خوب باشد یا بد.
۲- معمولاً این ضربالمثل زمانی به کار میرود که فردی میخواهد دیگری را راهنمایی کند، اما آن شخص سرسختی میکند و فقط نظر خودش را قبول دارد. در چنین موقعیتی به او میگویند: “خلایق هر چه لایق”. این حرف یعنی: “تو به همان چیزی میرسی که لیاقتش را داری.”
و اغلب برای فرد لجباز این مفهوم را میرساند که: “لیاقت تو همین وضعیت موجود و جایگاه پایین است. بهتر است در همین حالت بمانی و به دنبال پیشرفت نروی.” 😬
۳- هر کسی چیزی را دوست دارد و میپسندد که با روحیه و درونش هماهنگ باشد.
۴- هر کس به اندازهی شایستگی و لیاقتی که دارد، از چیزهای خوب و ارزشمند بهرهمند میشود.
خلایق هر چه لایق در قرآن
الْخَبِیثَاتُ لِلْخَبِیثِینَ وَالْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثَاتِ وَالطَّیِّبَاتُ لِلطَّیِّبِینَ وَالطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّبَاتِ ( سوره : النور آیه : ۲۶)
«زنان ناپاک، مناسب مردان ناپاکند و مردان ناپاک نیز مناسب زنان ناپاک میباشند. همچنین زنان پاکسرشت، سزاوار مردان پاکسرشت هستند و مردان پاک نیز با زنان پاک هماهنگ میشوند.»
این آیه نشان میدهد که هر فردی به آنچه شایستگی آن را دارد میرسد.
معنای این سخن همانند این ضربالمثل است که میگوید: هر چیز در جایگاه مناسب خود قرار میگیرد.