با هم بیشتر درباره دستگاه دیالیز یاد بگیریم!
پیشرفتهای دانش پزشکی نیز مانند دیگر رشتههای علمی بسیار چشمگیر بوده است. این دستاوردها تا به حال جان میلیونها نفر را در سراسر جهان نجات دادهاند. یکی از این ابداعات مهم که در میان پنج اختراع برتر پزشکی قرار میگیرد، دستگاه دیالیز است.
تاریخچه دستگاه دیالیز
دستگاه دیالیز برای اولین بار در سال ۱۹۴۳ توسط پزشکی هلندی به نام ویلیام یوهان کولف ساخته شد. فکر ساخت این دستگاه وقتی به ذهن او رسید که شاهد رنج یک بیمار جوان مبتلا به نارسایی کلیه بود. البته دستگاه اولیهای که کولف ساخت و به آن «کلیه مصنوعی» میگفتند، مشکلات و کاستیهای زیادی داشت. بعدها با تلاشهای دکتر بلدینگ اسکریبنر، که استاد پزشکی در دانشگاه واشنگتن بود، این دستگاه در سال ۱۹۶۲ بهبود یافت و به شکل پیشرفتهتری درآمد. امروزه نیز این دستگاه همچنان در حال بهتر شدن است و به لطف آن، زندگی کردن با بیماری کلیوی امکانپذیر شده است.
نحوه کار دستگاه دیالیز
دستگاه دیالیز کاری شبیه به کار کلیههای بدن را انجام میدهد. وقتی کلیهها نمیتوانند به خوبی کار کنند، این دستگاه جایگزین آنها شده و مواد زائد و سمی را از خون پاک میکند.
همانطور که میدانید، هر فرد دو کلیه دارد که در دو طرف ستون فقرات و در قسمت پایین کمر قرار گرفتهاند. این اندامهای لوبیایی شکل، از اعضای بسیار مهم بدن هستند و مانند یک کارخانه تصفیه خون عمل میکنند. آنها در طول شبانهروز، حدود ۲۸۸ بار خون را تمیز میکنند و این کار فقط در پنج دقیقه انجام میشود.
وقتی قلب خون را پمپاژ میکند، حدود یکپنجم آن به کلیهها میرود و در آنجا فیلتر میشود. کلیه، مایعات اضافی و مواد زائد را به مثانه میفرستد تا به صورت ادرار از بدن خارج شود و خون تمیز شده دوباره در بدن به گردش درآید.
کلیهها علاوه بر دفع مواد زائد، وظیفه تنظیم مقدار نمک، پتاسیم و اسید بدن را نیز بر عهده دارند. آنها به استحکام استخوانها کمک میکنند، ویتامین D تولید میکنند و با ساختن هورمونهای خاص، تولید گلبولهای قرمز را کنترل میکنند. همچنین، مدیریت میزان مایعات بدن و تنظیم فشار خون نیز از کارهای دیگر کلیههاست.
اگر کلیهها نتوانند به درستی کار کنند، مواد سمی در بدن جمع میشوند و باعث بروز مشکلاتی برای فرد میشوند. در چنین شرایطی، پزشک با آزمایش خون، میزان اوره و کراتینین را اندازهگیری میکند. این دو ماده سمی هستند که در اثر سوختوساز مواد غذایی در بدن تولید میشوند و فقط از طریق کلیهها دفع میشوند. اگر مقدار آنها در خون بالا باشد، نشان میدهد که کلیهها عملکرد درستی ندارند. در این مرحله است که دیالیز برای جایگزینی کار کلیهها شروع میشود.
انواع دیالیز
درمان دیالیز به دو روش اصلی انجام میشود:
یکی از طریق خون که به آن دیالیز خونی میگویند، و دیگری از طریق دیالیز صفاقی که در داخل بدن انجام میشود.
برای مطالعه بیشتر، به تحقیق در مورد درخت سپیدار سری سر بزنید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله تحقیق در مورد سوره طاها به زبان ساده را مطالعه کنید.
دیالیز خونی یا همودیالیز
در فرآیند دیالیز که به آن همودیالیز نیز گفته میشود، خون به آرامی از بدن خارج شده و وارد یک دستگاه مخصوص میشود. در داخل این دستگاه، یک فیلتر ویژه، مواد اضافی و مایعاتی را که بدن به آنها نیاز ندارد، از خون جدا میکند. پس از پاکسازی، خون دوباره به بدن بازمیگردد. برای این که خون بتواند به دستگاه برسد، پزشک راهی برای دسترسی به رگهای خونی ایجاد میکند.
در این روش، پزشک ابتدا یک سیاهرگ و یک سرخرگ را با ایجاد یک اتصال به هم پیوند میدهد که به این اتصال «فیستول» گفته میشود. سپس دو سوزن در نزدیکی فیستول قرار داده میشود: یکی به سیاهرگ و دیگری به سرخرگ متصل میشود. این سوزنها به لولههایی متصل هستند که خون را به سمت دستگاه دیالیز هدایت میکنند. دستگاه با استفاده از یک پمپ، خون را به داخل فیلتر مخصوص به نام دیالیزور میکشد. در طول این مسیر، مادهای به نام هپارین به خون اضافه میشود تا از لخته شدن آن در لولههای دستگاه جلوگیری کند. وقتی خون وارد فیلتر میشود، عملیات تصفیه انجام میپذیرد.
به فیلتر دو لوله وصل است: یکی مایع تمیز دیالیز را وارد فیلتر میکند و دیگری مایع کثیف و حاوی مواد زائد را خارج مینماید. پس از اتمام این مرحله، خون پاک شده از طریق سوزن دوم دوباره به جریان خون بدن بازگردانده میشود.
دیالیز صفاقی
در روش دیالیز صفاقی که به آن پریتونیل هم میگویند، از دیواره داخلی شکم خود فرد به عنوان یک صافی طبیعی برای پاک کردن خون استفاده میشود. در این روش، یک مایع پاککننده مخصوص به وسیله یک لوله نازک وارد فضای شکم میشود. این لایه داخلی شکم که پرده صفاق نام دارد، مانند یک فیلتر عمل میکند و مواد اضافی و سمی خون را جذب میکند. پس از گذشت زمان معین، این مایع به همراه مواد زائد جمعآوری شده از بدن خارج شده و دور ریخته میشود.
هر کدام از روشهای دیالیز به خاطر نحوه کارکرد متفاوتشان، نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارند. انتخاب بین این روشها ممکن است به نظر و ترجیح شخص بیمار بستگی داشته باشد، و گاهی نیز پزشک با توجه به وضعیت کلیهها و سلامت عمومی بیمار، نوع مناسب را پیشنهاد میدهد. علاوه بر این، شرایط مالی و شیوه زندگی فرد نیز در این تصمیمگیری نقش دارد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تحقیق در مورد هفت خان رستم به صورت مختصر.