ارگ بم، یکی از شاهکارهای معماری ایران و بزرگترین بنای خشتی در جهان است که در نزدیکی شهر بم در استان کرمان قرار دارد. این ارگ تاریخی، شهری کامل با خانهها، بازار، مدرسه و مسجد بوده که در مسیر جاده ابریشم ساخته شده است.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در تحقیق در مورد درخت سپیدار پیدا کنید.
قدمت ارگ بم به دوران پیش از اسلام میرسد و بیش از ۲۵۰۰ سال پیشینه دارد. این مجموعه عظیم بر فراز تپهای ساخته شده و دیوارهای بلند و برجهای دیدهبانی آن، از شهر در برابر دشمنان محافظت میکردند.
در دل این ارگ، بخشهای گوناگونی مانند محله عامه، محله حاکمنشین، بازار و کاروانسرا وجود داشت. مردم در خانههای گلی زندگی میکردند و همه نیازهایشان در داخل ارگ برآورده میشد.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله تحقیق در مورد هوازدگی (فیزیکی و شیمیایی) مراجعه کنید.
متأسفانه در سال ۱۳۸۲، زمینلرزهای شدید به بخشهای زیادی از ارگ بم آسیب رساند. اما پس از آن، کار مرمت و بازسازی این اثر ارزشمند با کمک کارشناسان داخلی و خارجی آغاز شد و همچنان ادامه دارد.
امروزه ارگ بم به عنوان نمادی از مقاومت و هنر ایرانی، در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و هر ساله گردشگران زیادی از این شهر خشتی دیدن میکنند.
ارگ بم یک بنای تاریخی و ثبت ملی در ایران است که در نزدیکی کویر لوت، در استان کرمان و شهر بم واقع شده. پیش از زمینلرزه سال ۱۳۸۲ در بم، این بنا بزرگترین سازه خشتی در سراسر جهان به شمار میرفت.
واژه “ارگ” در زبان فارسی به معنای قلعه یا کاخ کوچکی است که در داخل یک دژ بزرگ ساخته شده و دارای دیوارها و برجهای دفاعی است. در کاربرد عمومی، ارگ به محل زندگی و فرمانروایی حاکم یک منطقه گفته میشود.
تاریخچه ارگ بم
اسناد تاریخی نشان میدهند که ارگ بم با پیشینهای بسیار طولانی، بارها مورد هجوم، محاصره، جنگ و آسیب قرار گرفته، اما هر بار به عنوان مکانی مناسب برای زندگی نسلهای بعد انتخاب شده، تعمیر و بزرگتر شده است.
زمان دقیق ساخت ارگ بم مشخص نیست، اما پژوهشهای باستانشناسان ثابت کرده که اولین سکونت انسانها در این منطقه به دوره هخامنشیان بازمیگردد.
بر اساس سبک معماری بخشهای گوناگون ارگ، زمان ساخت قسمتهای مختلف آن تخمین زده میشود.
به طور نمونه، تعداد و اندازه خشتهای به کار رفته در خانه حاکم و ساختمان فرماندهی نظامی، نشان میدهد که این بخشها حدود دو هزار سال قدمت دارند. بخش مرکزی شهر و قسمت حاکمنشین به دوره اشکانیان مربوط است، ساخت برخی از دیوارهای دفاعی و باروها به زمان ساسانیان برمیگردد و ساخت مسجد الرسول نیز به زمانی مربوط است که اعراب بر این قلعه تسلط داشتند.
ارگ بم تاریخ پر از فراز و نشیبی را پشت سر گذاشته است:
سکونت خوارج در ارگ بم پس از شکست در جنگ با علی بن ابیطالب، شکست خوارج از یعقوب لیث صفار و حکومت او بر قلعه، واگذاری کرمان به خاندان قرهختاییان پس از حمله مغول به ایران، گسترش قلعه و ساخت عمارت چهارفصل در دوره صفویه، تصرف قلعه توسط آقامحمدخان و استقرار او در قلعه برای دفع حملات افغانها و بلوچها بخشی از این تاریخ پرفراز و نشیب است.
سپس، افزایش تعداد سربازان در ارگ، باعث شد در سال ۱۹۰۰ میلادی شهر جدیدی ساخته شود و مردم به آنجا نقل مکان کنند. از آن زمان، ارگ قدیم تا سال ۱۹۳۲ به عنوان پادگان نظامی استفاده میشد و پس از آن به مکانی تقریباً خالی از سکنه تبدیل شد.
در سال ۱۹۵۳، ارگ بم در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و به تدریج کار مرمت و بازسازی آن شروع شد. پس از انقلاب اسلامی، سازمان میراث فرهنگی ایران، مسئولیت حفاظت و نگهداری از ارگ بم را بر عهده گرفت.
اولین توصیف از شهر بم در سده دهم میلادی در کتابهای اسلامی آورده شده است. در این توصیفات، از بم به عنوان شهرى یاد شده که در میان زمینهای کشاورزی گسترده قرار دارد، قلعهای استوار دارد، نخلهای فراوان، پارچههای نخی بسیار ظریف و بازارهای پررونق از ویژگیهای آن است.
معماری و شگفتیهای ارگ بم
ارگ بم در اصل به عنوان یک دژ بسیار مستحکم و امن ساخته شد تا در برابر حمله دشمنان از مردم محافظت کند. برای رسیدن به این هدف، آن را روی یک تپه بلند بنا کردند و دور آن برج و بارو و راههای مخفی ایجاد کردند. قرار گرفتن محل فرماندهی نظامی در بالاترین نقطه، دسترسی دشمنان را سخت و قدرت دفاعی ارگ را بسیار افزایش میداد.
برای یادگیری پیشرفته، به تحقیق در مورد الکترونیک و کاربرد آن مراجعه کنید.
معماران این بنا با ترکیب دانش معماری، آبشناسی و استفاده از باد، سیستم هوشمندانهای برای خنککردن و تهویه هوا طراحی کردند. باد از سمت غرب وارد ارگ میشود، از میان دالانها و فضاها عبور میکند و پس از گذر از سیستم آبرسانی و بادگیرها، به سمت بخش حاکمنشین جریان پیدا میکند. این کار باعث کاهش دمای هوای داخل ارگ میشود.
ارگ بم شکلی شبیه به یک مستطیل بزرگ دارد و مساحت آن نزدیک به ۱۸۰ هزار متر مربع است. دورتادور آن را دیوارهایی به بلندی ۶ تا ۷ متر و به طول ۱۸۱۵ متر فرا گرفته است.
این ارگ به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
– **بخش حکومتی** که در شمال و در بلندترین نقطه قرار دارد و شامل خانه حاکم، دژ نظامی، سربازخانه، عمارت چهارفصل، چاه آب، حمام، آسیاب بادی، اصطبل، برج اصلی و دروازههاست.
– **بخش رعیتنشین** که با یک دیوار بلند از بخش حکومتی جدا شده و شامل دروازه اصلی شهر، بازار، مسجد جامع، مسجد پیامبر(ص)، زورخانه، مدرسه، میدان، مناطق مسکونی و ساختمانهای عمومی است.
در کنار دروازه دوم شهر، اصطبلی وجود دارد که با گچبریهای زیبای دوران مغول و تیموری تزیین شده و گنجایش حدود ۲۰۰ اسب را دارد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً تحقیق در مورد هفت خان رستم به صورت مختصر را بخوانید.
برای دفاع بهتر، معماران دورتادور ارگ و در مسیر یک نهر آب، خندقی حفر کردهاند. همچنین ۲۹ برج دیدهبانی بلند با روزنههای ذوزنقهای شکل در اطراف شهر ساخته شده که به نگهبانان امکان دید کامل میداد و احتمال اصابت تیر به آنها را کاهش میداد. علاوه بر این، برجهای نگهبانی زیادی در سطح شهر وجود دارد.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در تحقیق در مورد سوره طاها به زبان ساده پیدا کنید.
چهار لایه دیوار محافظ برای ایمنی مردم در برابر دشمن در نظر گرفته شده بود. دروازههای شهر نیز بنا بر نیاز در قسمتهای مختلف ساخته شده بودند و اولین دیوار شهر دارای چهار دروازه بزرگ بود.
خانههای ارگ بم به سه دسته تقسیم میشدند:
– خانههای کوچک با ۲ یا ۳ اتاق برای خانوادههای کمدرآمد.
– خانههای متوسط با ۳ یا ۴ اتاق.
– خانههای بزرگ با چندین اتاق، حیاط و امکانات بیشتر برای اشراف.
مسجد جامع ارگ بم یکی از مهمترین بناهای آن است که مکانی برای اعتکاف و نذر دادن مردم بود. جالب است که قبل از دوره صفویه، از مساجد و حسینیهها برای خرید و فروش کالا نیز استفاده میشد.
در خانههای بزرگ، بادگیرهای چهارطرفه و در خانههای کوچکتر، بادگیرهای تکی نصب شده بود تا باد از جهات مختلف به داخل خانه هدایت شود و فضای داخل خنک شود.
دروازه اصلی شهر در مسیر وزش بادهای قوی قرار دارد و در مسیر این بادها، حوضچههای کوچکی ساخته شده بود که هم هوا را خنک میکرد و هم گرد و غبار آن را میگرفت.
در ارگ سه چاه آب وجود دارد: یکی در میدان توپخانه، یکی کنار عمارت چهارفصل و دیگری در محل اصطبل. آب دو رشته قنات از طریق یک ساختمان مرکزی پخش میشد و بخشی از آن با لولههای سفالی به نقاط مختلف، از جمله حمام عمومی، منتقل میشد.
پس از وقوع زلزله، استخوانهایی از دیوار ارگ بم بیرون ریخت که مربوط به پسران خردسال بین ۱ تا ۶ سال و از غیرمسلمانان بود. پس از بررسیهای کارشناسی، این اجساد در همان محل به خاک سپرده شدند.
زلزله سال 1382
در پنجم دیماه سال ۱۳۸۲، زمینلرزهای با قدرت ۶.۶ ریشتر، شهر بم را به لرزه درآورد. این رویداد غمانگیز، خسارتهای مالی و جانی زیادی به همراه داشت و نزدیک به ۸۰ درصد از ارگ تاریخی بم را نیز ویران کرد. با این حال، مدت کوتاهی پس از آن، کارهای پژوهشی و مطالعاتی برای بازسازی و مرمت این بنای ارزشمند شروع شد.
در این مقاله تحقیق در مورد ورزش هاکی و انواع آن اطلاعات مفیدی آمده است.
نود و نه درصد از فعالیتهای مرمت ارگ بم به دست نیروهای محلی و بومی انجام گرفت. همچنین، سازمان جهانی یونسکو و کشورهایی مانند ایتالیا، فرانسه و ژاپن نیز کمکهای فنی و مالی ارزشمندی برای بازسازی این اثر تاریخی ارائه کردند.
سرانجام در سال ۱۳۹۰، پروژه بازسازی به پایان رسید و ارگ بم بار دیگر آماده شد تا از گردشگران پذیرایی کند. البته بخشی از خرابیهای ناشی از زلزله، به عمد به همان شکل باقی ماند تا یادآور آن رویداد باشد و نشان دهد که زلزله نیز بخشی از تاریخ این ارگ کهن است.
بیشتر بخوانید: درباره ارگ بلقیس